این عددها در ۱ مهر ۱۴۰۵ جمع شدهاند و بیشترشان را خودِ شرکتها در گزارشِ سالانهشان منتشر کردهاند. کنارِ هر عدد نوشتهایم از کجا آمده. هرجا عدد برآورد است، نه آمارِ رسمی، همانجا گفتهایم.
فروشِ آنلاین در ۱۴۰۴ بهحسابِ تومان تقریباً دو برابر شد، ولی بیشترِ این رشد تورم بود. آنچه واقعاً عوض شد رفتارِ خریدار بود: قیمت را بیشتر مقایسه میکند، قسطی میخرد، شب خرید میکند و خریدهایش را برای بلکفرایدی نگه میدارد. این نوشته گزارشهای سالانهٔ دیجیکالا، اسنپپی و چند منبعِ دیگر را از چشمِ صاحبِ یک فروشگاهِ اینترنتی میخواند.
اندازهٔ بازار: بزرگ، ولی هنوز کوچک
طبقِ گزارشِ مرکز توسعهٔ تجارت الکترونیکی، ارزشِ معاملاتِ تجارتِ الکترونیکی در ۱۴۰۲ به ۳٬۱۸۸ هزار میلیارد تومان رسید، با ۷۴٪ رشد. برای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ هنوز آمارِ رسمی منتشر نشده. انجمنِ تجارتِ الکترونیک برآورد کرده که این رقم در ۱۴۰۳ حدودِ ۴٬۵۰۰ و در ۱۴۰۴ بیش از ۹٬۰۰۰ هزار میلیارد تومان بوده است.
با همهٔ این رقمها، دیجیکالا که بزرگترین بازیگرِ بازار است فقط ۱.۸ درصد از کلِ خردهفروشیِ ایران را دارد. پس بیشترِ خریدها هنوز حضوری انجام میشود و بازارِ آنلاین جای رشد دارد.
دیجیکالا: فروش بیشتر، سبدِ خرید کوچکتر
ارزشِ کالاهایی که در ۱۴۰۴ در دیجیکالا فروخته شد ۹۱.۵٪ بالا رفت. ولی میانگینِ قیمتها هم ۷۴٪ گران شد. یعنی رشدِ واقعی حدودِ ده درصد بود (گزارشِ سالانهٔ دیجیکالا، به نقلِ زومیت).
| شاخص | دیجیکالا، ۱۴۰۴ |
|---|---|
| بازدیدکنندهٔ روزانه | ۵.۶ میلیون |
| خریدارِ تازه | ۲٬۰۱۸٬۳۵۱ نفر |
| فروشندهٔ تأییدشده | بیش از ۴۲۶ هزار (۳۷ هزار تازه) |
| میانگینِ فروشِ سالانهٔ هر فروشنده | ۱.۲ میلیارد تومان (۸۳۱ میلیون در ۱۴۰۳) |
| تعدادِ کالا در هر سفارش | ۳.۸ (از ۵ در سالِ قبل) |
| میانگینِ تخفیف در هر سفارش | ۲۰۶ هزار تومان |
| پربازدیدترین ساعت / پرسفارشترین ساعت | ۹ شب / ۱۱ شب |
خریدار حساستر به قیمت شده است. جستوجوی «ارزان» ۴۴٪ و «تخفیف» ۳۱٪ بیشتر شد (دیجیاتو). تعدادِ گوشیِ فروختهشده ۲۱٪ و لپتاپ ۱۳٪ کم شد، در حالی که ارزشِ تومانیِ فروششان بالا رفت. مردم کمتر میخرند، ولی هر خرید گرانتر شده است.
برندهای ایرانی حالا نیمی از فروشِ دیجیکالا را دارند (۵۰٪، در برابرِ ۴۷٪ در ۱۴۰۳). ۹۷٪ فروشندگان شخصِ حقیقیاند، یعنی بیشترشان کسبوکارهای کوچکاند.
روشِ پرداخت: یک از هر پنج خرید قسطی است
این جدول برای صاحبِ فروشگاه شاید مهمترین عددِ کلِ گزارش باشد. سهمِ هر روشِ پرداخت از سفارشهای دیجیکالا در ۱۴۰۴:
| روشِ پرداخت | سهم از سفارشها |
|---|---|
| درگاهِ اینترنتی | ۵۴٪ |
| اعتبارِ چهارقسطه | ۱۸٪ |
| پرداخت در محل | ۱۲٪ |
| وامِ دیجیپی | ۷٪ |
| کیفِ پول | ۶٪ |
| اعتبارِ یکماهه | ۱٪ |
اسنپپی هم همین را نشان میدهد. طبقِ گزارشِ سالانهاش، ۱۳.۵ میلیون کاربرِ ثبتنامی و ۳.۵ میلیون کاربرِ فعالِ ماهانه دارد. مبلغِ سفارشهای چهارقسطهاش در ۱۴۰۴ ۱۰۳٪ و تعدادشان ۴۸٪ رشد کرد. پرفروشترین کالاهای قسطی طلا، ساعت، کیف، ایرپاد و شومیز بودند.
کلِ بازارِ خریدِ قسطی در ۱۴۰۳ حدودِ ۷۵ هزار میلیارد تومان و ۴۰ میلیون تراکنش بود (گزارشِ تکرسا، به نقلِ زومیت). یعنی برای کالای گرانتر از چند میلیون تومان، نداشتنِ پرداختِ قسطی یعنی از دست دادنِ بخشی از مشتریها.
ولی قسط برای فروشنده رایگان نیست. تربپی ۶.۶٪ برمیدارد و اسنپپی بسته به صنف حدودِ ۱۰ تا ۱۵٪. زمانِ رسیدنِ پول هم از یک تا چند ماه فرق میکند. جزئیاتش را در راهنمای کارمزدِ خرید قسطی نوشتهایم.
بلکفرایدی: مهمترین هفتهٔ سال
روزِ ۷ آذر برای هر دو پلتفرم رکوردِ سال بود. دیجیکالا در بلکفرایدی ۳.۳ میلیون سفارش گرفت و ۱۵.۵ میلیون کالا به ارزشِ ۱۵ هزار میلیارد تومان فروخت. بازدیدش در یک روز به ۱۶.۶ میلیون رسید. اسنپپی در همان روز ۶۵۱ هزار سفارشِ چهارقسطه ثبت کرد و در کلِ کمپینِ دهروزهاش ۲ میلیون.
خریدار خریدش را برای این هفته نگه میدارد. فروشگاهی که تا آذر آماده نباشد، پرفروشترین روزهای سال را از دست میدهد.
کانالهای فروش: هرکدام برای یک کار
| کانال | اندازه | هزینهٔ فروشنده | مناسبِ |
|---|---|---|---|
| دیجیکالا | ۵.۶ میلیون بازدیدِ روزانه | کمیسیونِ دستهای (مثلاً موبایل ۲.۸ تا ۱۵٪، پوشاک ۱۴ تا ۲۷٪) + حدودِ ۷٪ هزینهٔ پردازش + مالیات | کالای برنددار و پرجستوجو |
| ترب | بیش از ۳۰ میلیون کاربرِ ماهانه، بیش از ۱۰۰ هزار فروشگاه | بدونِ کمیسیون؛ هزینه بهازای کلیک | فروشگاهی که سایتِ خودش را دارد |
| اینستاگرام | ۸۸.۸ هزار میلیارد تومان در ۱۴۰۳ (برآورد) | بدونِ کمیسیون، ولی فیلتر است | پوشاک، آرایشی، کارِ دستی |
| اسنپشاپ | بیش از ۲.۵ میلیون کاربر، ۲۸٪ رشدِ فروش | کمیسیون | کالایی که قسطی خریده میشود |
منبعها: کمیسیونِ دیجیکالا از راهنمای میکسین، اعدادِ ترب از صفحهٔ ثبتنامِ فروشگاهِ خودِ ترب، برآوردِ اینستاگرام از اقتصادنیوز و اعدادِ اسنپشاپ از گزارشِ ۱۴۰۴ گروه اسنپ.
بازار مشتری میآورد، ولی بخشِ بزرگی از سود را هم برمیدارد. طبقِ همان راهنما، از یک فروشِ یکمیلیونی با کمیسیونِ ۱۰٪ در دیجیکالا حدودِ ۸۱۳ هزار تومان به فروشنده میرسد. همان فروش از سایتِ خودتان با درگاهِ معمولی تقریباً کامل به دستتان میرسد. مقایسهٔ کاملتر را در فروش در دیجیکالا یا سایتِ خودتان ببینید.
در اینستاگرام، فقط ۲۴ تا ۲۵٪ صفحههای فروشگاهی به یک سایت وصلاند. بقیه با کارتبهکارت و پیامِ مستقیم میفروشند، که برای خریدارِ تازهوارد اعتمادبرانگیز نیست.
درسِ جنگ و قطعیِ اینترنت
از ۹ اسفند تا ۱۸ فروردین، سفارشِ روزانهٔ دیجیکالا ۴۸.۷٪ کم شد و نرخِ لغوِ سفارش از ۲۱٪ به ۲۸٪ رسید. بعد از آتشبس، سفارشها دوباره دو برابر شدند. خریدِ لوازمِ برقی و مبلمان بیشترین افت را داشت. دارو، مکمل و پاوربانک سهمِ بیشتری گرفتند.
گزارشِ سالانهٔ نجوا میگوید کسبوکارها در ۱۴۰۴ حدودِ ۱۲۰ روز با اختلالِ کانالهای ارتباطی روبهرو بودند. در بحرانِ اسفند، پیامک هم ۹۵٪ افت کرد. در همین گزارش پیامکی که با نام یا سابقهٔ خریدِ مشتری شخصی شده بود ۴.۳۹٪ کلیک گرفت، تقریباً دو برابرِ پیامکِ عمومی (۲.۳۴٪).
هفت کار برای فروشگاهها
- در ترب باشید. بیش از ۳۰ میلیون کاربرِ ماهانه دارد و کمیسیون نمیگیرد. شرطش اینماد و قیمتِ بهروز است. با تورمِ ۷۴٪، قیمتِ قدیمی یعنی ضرر یا سفارشِ لغوشده. راهنمای فروش در ترب
- پرداختِ قسطی را فعال کنید، ولی حسابشده. یک پنجمِ سفارشهای دیجیکالا قسطی است. کارمزد را در قیمت در نظر بگیرید یا قسط را فقط روی کالاهای پرسود بدهید. زمانِ رسیدنِ پول را پیش از امضا کتبی بگیرید.
- از مهر برای آذر آماده شوید. موجودی، بستهبندی، کدِ تخفیف و فهرستِ پیامک را چهار هفته زودتر آماده کنید.
- شمارهٔ مشتری را جمع کنید و پیامکِ شخصی بفرستید. مشتریای که از بازار آمده مالِ بازار است. مشتریِ سایتِ خودتان مالِ خودتان است و خریدِ بعدیاش کمیسیون ندارد. پنلِ پیامکِ خودِ فروشگاه
- اینستاگرام را به سایت وصل کنید. لینکِ محصول با درگاهِ پرداخت و اینماد اعتماد میسازد. از اینستاگرام به فروشگاهِ اینترنتی
- برای قطعیِ اینترنت برنامه داشته باشید. سایتی که در ایران میزبانی میشود و کانالهای ارتباطیِ داخلی، در روزهای قطعی هم کار میکنند.
- شب در دسترس باشید. بیشترِ سفارشها حدودِ ۱۱ شب ثبت میشود. پاسخگویی و ارسالِ پیامک را برای ساعتِ ۸ تا ۱۱ شب بگذارید.
آنچه پیدا نکردیم
ترب و باسلام گزارشِ سالانهٔ عمومی منتشر نکردهاند و سهمِ موبایل از خریدها هم در هیچ گزارشی نبود. آمارِ رسمیِ ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ مرکز توسعهٔ تجارت الکترونیکی هم هنوز منتشر نشده است. هر وقت منتشر شوند، این نوشته را بهروز میکنیم.
